درود بر همگان. در این جستار ما می‌خواهیم با دبیره نو برای پارسی‌دوستان آشنا شویم، دبیره‌ای به نام پارسی آریپا.
فرگردها
ریشه‌ها
من چند ماه پیش، زمانی که داشتم در اینترنت می‌چرخیدم، با دبیره با نام «اوستای نوین» آشنا شدم. برایم بسیار گیرا بود و آغاز به یادگیری کارکرد و ساختار آن کردم.
اگرچه به گمانم آمد که می‌تواند بهتر باشد، این دبیره «اوستای نوین» بر پایه دبیره اوستای کهن ساخته شده بود، به گونه‌ای که بتواند برای مردمان امروزی کارآمد باشد و به گمانم بسیار این کار را خوب به فرجام رسانده بود.
من این دبیره را در این نشانی پیدا کردم (من تنها در اینجا دیدم که شخصی به نام علی حسین محمدی چنین ساخته است، من آشنایی با ایشان و درباره پیشینه کار ایشان ندارم، هر چند بسیار خوشم آمد که چنین دبیره ساخته شده است):
من با نگرش به «اوستای نوین» و «اوستای کهن و پارسی میانه» دبیره خودم را خودویژه‌سازی کردم.
چندین واج را نوسازی و بازسازی کردم و چندین واج را زدوده و چندین واج را افزوده‌ام. برای همین نام دیگری برای این دبیره نهادم، چراکه با این گزاره‌ها یک دبیره سراسر نو ایجاد شده است که در جلوتر با آن بیشتر آشنا می‌شویم.
چرا پارسی آریپا؟
همان‌گونه که می‌دانیم، دبیره‌ی اکنون ما بر پایه «پارسی-عربی» است و سدها و بیش از یک هزار سال در این خاک روییده است و بخشی جداناپذیر ما در پارسی شده است، هر چند (بیشتر در سده‌های کنونی) کوشش‌هایی بر پایه دگرگونی دبیره پارسی انجام شده است، هر چند به چرایی تنیده شدن این دبیره کنونی (پارسی-عربی) یا از یادها رفتند یا از بیخ شکست خوردند.
چیزی که من در اندیشه دارم این نیست که دبیره کنونی را سراسر جایگزین‌سازی کنیم، وانگه که ما می‌توانیم اندک‌اندک جداسازی کنیم. داشتن یک دبیره پارسی سره می‌تواند به رها شدن از واژگان بیگانه یاری بسیار دهد و ارزشمندترین این دبیره به پندار خودم آن است که دوست دارم آزادانه گسترش یابد. به سخنی دیگر، هر کسی می‌تواند در گسترش یافتن آن گامی بردارد، برای آن فونت بسازد یا جستاری با آن بنویسد.
و همچنین برخی از کاستی‌هایی که در دبیره کنونی داریم را این دبیره درست می‌کند.
برای نمونه، این دبیره دارای 32 واج است. همه‌ی واکه‌های پارسی امروزی را درون خود دارد، پس نادرستی‌های دبیره پارسی کنونی که برخی از واکه‌ها را نمی‌نویسیم درست می‌شود و می‌تواند در پی بردن درست نوشتار یاری بسیار دهد.
دوم آنکه این دبیره چسبیده نیست و می‌تواند در دنیای فناوری بهتر باشد و همچنین این دبیره بر پایه آواگویی است. من این دبیره را بر این اساس ساختم که همان‌گونه که می‌گویم بنویسیم که این برای کسانی که تازه با پارسی آشنا می‌شوند بسیار آسان‌تر می‌کند کارشان را.
در پایان اینکه می‌تواند در پارسی‌نویسی سره یاری بیشتری دهد، اگرچه اکنون تازه نخست پیشرفت این دبیره است و جای کار سرشار دارد (که می‌توانید نمونه و یادگیری آن را در فایل PDF که در پایان هست، نمونه‌هایی از نگارش آن ببینید).
ناهمسانی پارسی آریپا با اوستای نوین
من در دبیره پارسی آریپا چندین ریخت چند واج را دگرگون ساختم و همچنین دو واج «ذ و ث» را زدوده‌ام (چرا که «س و ز» را داریم، به چرایی آنکه در پارسی امروزی آواگویی آنها یکی شده است، تنها به یکی از آنها نیاز داریم و به چرایی آنکه همه واکه‌ها را داریم، دچار گمراهی نمی‌شویم).
و همچنین در «اوستای نوین» ما دو پیوندگر داریم؛ یکی «اُ – و» مانند «آسمان و زمین» و دیگری «اِ» مانند «دوستِ من» (دوست اِ من).
اگرچه من یک پیوندگر دیگر هم افزوده‌ام، «ی». در بسیاری از واژگان ما نمی‌توانیم از پیوندگر اِ بهره ببریم و در پارسی از «ی» بهره می‌بریم. برای آنکه دبیره من بر پایه آواگویی است، نباید دچار گمراهی بشویم، پس یک واج نو برای این ساختم.
نمونه: (خانه‌ی من) – (همراهی ی من)
و همچنین در پارسی «همراه ای ی من» این‌گونه باید نوشت، چرا که «ایی» خود یک واکه است و واج جدا دارد.
و دگرگونی‌های ریز و درست دیگر که ارزشمندترین آنها یک ساماندهی شماره‌ای است که از 0 تا 9 را نوسازی کردم که درباره آن هم در آینده نوشتاری خواهم نوشت.
فونت این دبیره
این دبیره دارای یک فونت ساده است، چراکه من در این کار چیره نیستم. یک فونت بسیار ساده شده است (که در نرم‌افزار زیبانوشته هم از آن بهره‌مند شدم).
نخست می‌خواستم این فونت را بر پایه یونیکدهای «اوستای کهن» که در جهان آگاشته (ثبت شده) است بسازم، هر چند چرا که برخی از واج‌ها در آنها نبود، دچار نادرستی می‌شد و برای آسانی کار بر یونیکدهای پارسی-عربی ساختم.
برای همین هم اگر آن فایل PDF را دیده باشید، برخی از واج‌ها در جای دیگر جای گرفته‌اند. برای نمونه در کیبورد «اُ» جای «ذ» را گرفته است.
این اندیشه بود که به گمانم آمد بهترین کار است، هر چند از اندیشه‌های شما خوشنود می‌شوم تا چگونه بهتر کنیم این را.
من یک کانال در تلگرام و یک ریپوزیتوری در گیت‌هاب برای این فونت و دبیره ساختم که خوشنود می‌شوم آنها را هم نگاهی بیندازید (در پایان جستار می‌توانید نشانی‌های آنها را ببینید).
برای بارگذاری فونت به ریپوزیتوری همین دبیره می‌توانید بروید:
برای بارگذاری فایل PDF آموزشی:
نشانی کانال تلگرام این دبیره:
سخن پایانی
در پایان باید بگویم شاید این کار من یاری بسیاری ندهد یا کاری انجام ندهد، هر چند خوشنود شدم که شاید اندک کاری برای پارسی انجام دادم.
اگرچه پررنگ‌تر از پارسی، شاد بودن گویشور آن یا بهتر بگویم ایرانیان است. امیدوارم همگان، چه ایرانی و چه انیرانی (کسی که ایرانی نیست)، روزگاری خوش در این گوی خاکی داشته باشند.
پیروز و پایدار باشید، بدرود.